BÀI DỰ THI ĐẠI SỨ VĂN HÓA ĐỌC TỈNH NINH BÌNH NĂM 2026
Họ và tên: Nguyễn Quỳnh Thu
Lớp: 6A
Trường: THCS Giao An
LỜI MỞ ĐẦU
Trong hành trình trưởng thành của mỗi học sinh, việc đọc sách không chỉ là một thói quen mà còn là cánh cửa mở ra tri thức và nuôi dưỡng tâm hồn. Là một học sinh giỏi lớp 6, em cảm thấy vô cùng vinh dự khi được tham gia cuộc thi Văn hóa đọc – một sân chơi ý nghĩa giúp chúng em thể hiện tình yêu với sách và khả năng cảm nhận, sáng tạo của bản thân. Đối với em, mỗi trang sách không chỉ mang đến kiến thức mà còn là những bài học sâu sắc về cuộc sống, về cách làm người và cách ước mơ. Tham gia cuộc thi lần này, em mong muốn được chia sẻ những suy nghĩ chân thành của mình về giá trị của việc đọc, đồng thời học hỏi thêm từ bạn bè để hoàn thiện bản thân hơn. Em tin rằng, văn hóa đọc sẽ luôn là hành trang quý giá, giúp chúng em tự tin bước vào tương lai với tri thức, bản lĩnh và những ước mơ đẹp.
NỘI DUNG BÀI THI
ĐỀ 1.
Câu 1 : Giới thiệu một cuốn sách ca ngợi tình yêu quê hương đất nước, tinh thần đại đoàn kết dân tộc, khơi dậy khát vọng xây dựng quê hương đất nước phồn vinh hạnh phúc.
Nhà văn M. Gorki từng đúc kết một chân lý vĩnh cửu: “Sách mở ra trước mắt tôi những chân trời mới”. Quả thực, trong hành trình vạn dặm của nhân loại, sách không chỉ là kho tàng lưu giữ tri thức mà còn là ngọn hải đăng soi đường, nung nấu những tình cảm thiêng liêng và vĩ đại nhất của con người. Có những cuốn sách đưa ta du hành vào vũ trụ bao la, có những trang viết lại dẫn ta vào tận cùng những ngóc ngách của tâm hồn. Đối với thế hệ trẻ Việt Nam chúng em, được sinh ra và lớn lên khi đất nước đã im tiếng súng, hòa bình và độc lập mang dáng hình của những điều hiển nhiên, thì việc tìm về cội nguồn lịch sử qua những trang sách lại càng trở nên bức thiết. Trong vô vàn những ấn phẩm viết về lịch sử, về các bậc vĩ nhân, có một cuốn sách đã neo đậu lại trong trái tim em những rung cảm mãnh liệt nhất, đánh thức trong em tình yêu quê hương đất nước tha thiết, lòng tự hào về khối đại đoàn kết toàn dân và thôi thúc một khát vọng bùng cháy về việc dựng xây nước Nam phồn vinh, hạnh phúc. Đó chính là kiệt tác “Chuyện kể từ làng Sen” của nhà văn, nhà nghiên cứu lịch sử Chu Trọng Huyến. Cầm cuốn sách trên tay giữa những ngày tháng Tư lịch sử, cẩn thận lật giở từng trang để chuẩn bị tư liệu thu âm cho dự án thư viện của mình, tâm trạng em đan xen những xúc cảm nghẹn ngào, thiêng liêng khó tả. Cuốn sách nhỏ nhắn với khổ 14 x 20.5 cm, thiết kế bìa mềm mại, độ dày chưa tới 300 trang nhưng dường như lại cầm nặng trĩu cả một bề dày lịch sử của dân tộc. Lướt những ngón tay trên trang bìa, ánh mắt em như bị hút vào bức tranh minh họa mộc mạc mà sức gợi vô cùng lớn: Hình ảnh đóa sen hồng vươn lên mạnh mẽ, thanh tao tỏa hương giữa bùn lầy, thấp thoáng xa xa là nếp nhà tranh dung dị, im lìm ẩn mình dưới rặng tre ngà và những hàng cau thẳng tắp. Chỉ chừng ấy cảnh vật thôi, thiết kế bìa sách đã tinh tế gói trọn cả hồn quê xứ Nghệ và cốt cách kiên cường của con người Việt Nam. Khe khẽ lật giở vào bên trong, mùi giấy mới thoang thoảng như cỗ máy thời gian đưa em xuyên về không gian làng quê cuối thế kỷ XIX. Nội dung được trình bày giản dị, mộc mạc với phông chữ in rõ nét, chia làm các phần ngắn gọn như “Từ làng Sen”, “Huế với tuổi thơ”, “Trường Quốc Học”, từ từ dẫn dắt người đọc bóc tách từng lớp ký ức về cuộc đời vị Cha già dân tộc. Từng trang sách mở ra là từng dòng cảm xúc tuôn trào: Từ những câu chuyện ấu thơ nhọc nhằn nhưng đầy ắp tình yêu thương tại quê ngoại Hoàng Trù, những bước chân trẩy kinh gian nan và đẫm nước mắt vào xứ Huế, cho đến khoảnh khắc rưng rưng vỡ òa khi tiễn bước người thanh niên Nguyễn Tất Thành mang theo khát vọng phồn vinh lên con tàu viễn dương tìm đường cứu nước. Tất cả đan cài, hòa quyện vào nhau, khiến trái tim em liên tục thổn thức, vừa xót xa nghẹn ngào trước những mất mát sớm mồ côi của Bác, vừa dâng trào một niềm tự hào kiêu hãnh về chiếc nôi văn hóa gia đình – cội nguồn sức mạnh đã sinh dưỡng nên một bậc vĩ nhân vĩ đại nhất của non sông đất nước. Từng con chữ như có nhịp đập, truyền thẳng ngọn lửa khát vọng từ tay Người sang thế hệ trẻ chúng em hôm nay.
Trang sách mở ra, luận điểm đầu tiên và cũng là sợi chỉ đỏ xuyên suốt tác phẩm chính là sự ngợi ca tình yêu quê hương, đất nước được bắt nguồn từ chiếc nôi gia đình và tình yêu thương đồng bào sâu sắc. Nhà văn người Nga Ilya Ehrenburg từng viết: “Lòng yêu nhà, yêu làng xóm, yêu miền quê trở nên lòng yêu Tổ quốc”. Lòng yêu nước của Bác Hồ được nảy mầm, được tưới tắm từ tình yêu thương gia đình đầm ấm dưới mái nhà tranh vách đất. Qua ngòi bút kể chuyện thủ thỉ, tâm tình của Chu Trọng Huyến, người đọc nhận ra gia đình chính là trường học đầu tiên và quan trọng nhất định hình nhân cách vĩ nhân. Ở đó, cậu bé Cung được thừa hưởng lòng nhân ái, sự đôn hậu từ người ông ngoại kính yêu cụ đồ Hoàng Xuân Đường, người đã dang tay cưu mang cậu bé mồ côi hiếu học Nguyễn Sinh Sắc. Cậu được hấp thụ truyền thống trọng chữ nghĩa, trăn trở với thế cuộc từ người cha vất vả, nghiêm khắc và đặc biệt là tình yêu thương vô bờ bến, sự hy sinh thầm lặng của người mẹ hiền Hoàng Thị Loan. Tình yêu quê hương của Bác đến từ tiếng thoi đưa lách cách đêm ngày của mẹ, từ những câu ca dao, ví dặm ngợi ca tình nghĩa thủy chung mà bà ngoại hát ru bên vành nôi. Thấm đẫm trong tâm hồn cậu bé Nguyễn Sinh Cung là bức tranh quê hương sinh động, dẫu nghèo khó, lam lũ nhưng ấm áp tình người.
Tuy nhiên, tình yêu ấy thực sự trải qua một bước ngoặt nhận thức sâu sắc khi cậu bé Cung lên năm tuổi, lần đầu tiên theo cha mẹ rời chốn luỹ tre làng để trẩy kinh vào Huế. Hành trình đi bộ dọc miền Trung gian nan ấy đã mở ra trước mắt một đứa trẻ những khung cảnh thiên nhiên hùng vĩ của đất nước. Cậu đã thốt lên đầy ngỡ ngàng: “Ra đây thấy sông rộng hơn nhiều mẹ ạ!”. Tình yêu non sông lớn dần lên, nhưng đi kèm với đó là nỗi xót xa tột cùng. Thiên nhiên thì tráng lệ, nhưng dọc đường đi, lọt vào ánh mắt trẻ thơ ấy lại là hình ảnh những người nông dân rách rưới, bần hàn, những kiếp người lầm than rên xiết dưới gót giày của thực dân và phong kiến tay sai. Cậu bé Cung bắt đầu nhận ra sự đối lập cay đắng giữa cảnh sắc quê hương và thân phận của người dân mất nước. Đỉnh điểm của nỗi đau là khi thân mẫu Hoàng Thị Loan đột ngột qua đời tại kinh thành Huế khi người cha đi vắng. Nỗi đau đớn tột cùng, sự cô độc và cái chết của người mẹ ở tuổi thanh xuân son trẻ đã rèn giũa tâm hồn Nguyễn Sinh Cung trở nên cứng cỏi, kiên cường. Từ giọt nước mắt khóc mẹ, cậu bé ấy đã biết khóc cho nỗi đau chung của đồng bào, biết xót xa cho những mảnh đời cơ cực nơi xứ lạ. Đọc đến những đoạn văn này, sống mũi em cay xè. Em chợt nhận ra rằng, bài học về lòng yêu nước đôi khi không nằm ở đâu xa, mà nằm ngay trong ý thức trân trọng gia đình, xót thương cho đồng loại và có trách nhiệm với mảnh đất nơi mình đang sống.
Không chỉ dừng lại ở tình yêu quê hương tha thiết, “Chuyện kể từ làng Sen” còn là một bản trường ca hào hùng ngợi ca tinh thần đại đoàn kết dân tộc cội nguồn sức mạnh vô địch của cách mạng Việt Nam. Thông qua những câu chuyện về quá trình học tập và rèn luyện của Bác tại quê nhà cũng như tại kinh đô Huế, tác giả Chu Trọng Huyến đã làm nổi bật mối liên hệ gắn bó máu thịt giữa Bác và các tầng lớp nhân dân. Từ thuở ấu thơ, Nguyễn Sinh Cung đã không sống tách biệt như một cậu ấm con nhà nho giáo, mà luôn hòa đồng cùng đám trẻ chăn trâu, thả diều, đánh trận giả ở làng. Cậu thấu hiểu đời sống của những người nông dân “bán mặt cho đất, bán lưng cho trời”. Khi lớn lên, bước vào ngôi trường Pháp – Việt Đông Ba và sau này là trường Quốc Học Huế danh giá, người thanh niên Nguyễn Tất Thành có cơ hội tiếp xúc với Tân thư, học chữ Quốc ngữ và tiếng Pháp. Thế nhưng, mục đích học tập của anh không phải để làm quan “vinh quy bái tổ” như quan niệm Nho giáo cũ, mà học là để tìm cách cứu đồng bào. Tại Huế, Nguyễn Tất Thành đã tận mắt chứng kiến sự hống hách, tàn ác của bọn thực dân, đồng thời thấu hiểu sự ươn hèn, bạc nhược của triều đình nhà Nguyễn.
Bầu máu nóng của người thanh niên xứ Nghệ đã sục sôi khi anh quyết định hòa mình vào phong trào đấu tranh chống thuế của nông dân Trung Kỳ năm 1908. Bằng vốn tiếng Pháp của mình, anh đã đứng ra làm thông ngôn, truyền đạt nguyện vọng chính đáng của đồng bào đến chính quyền thực dân. Đứng giữa vòng vây đàn áp đẫm máu, chứng kiến những người nông dân tay không tấc sắt bị thực dân xả súng, Nguyễn Tất Thành đã nhận ra một chân lý thời đại: Sức mạnh của dân tộc không nằm ở vũ khí tối tân, cũng không nằm ở sự nỗ lực lẻ loi của những bậc sĩ phu yêu nước, mà sức mạnh ấy nằm ở khối đại đoàn kết toàn dân. Nếu không đánh thức được tinh thần quật khởi của những người cùng khổ, nếu không tập hợp được sức mạnh của quần chúng nhân dân, thì mọi phong trào đấu tranh cũng chỉ như “những con thiêu thân lao vào lửa”.
Lịch sử nghìn năm dựng nước và giữ nước của dân tộc ta đã chứng minh, hễ khi nào non sông lâm nguy, tinh thần đoàn kết lại kết thành một làn sóng mạnh mẽ, nhấn chìm mọi bè lũ bán nước và cướp nước. Hình ảnh người thanh niên Nguyễn Tất Thành gắn bó với nhân dân trong cuốn sách chính là bài học nhãn tiền cho thế hệ trẻ hôm nay. Trong kỷ nguyên hội nhập toàn cầu, khi đất nước phải đối mặt với vô vàn thách thức mới về an ninh mạng, biến đổi khí hậu hay những xung đột văn hóa, thì sức mạnh đại đoàn kết dân tộc mà Bác từng gìn giữ và đúc kết vẫn là tấm mộc vững chắc nhất để bảo vệ độc lập, tự chủ của quốc gia.
Từ tình yêu quê hương đất nước và niềm tin vào sức mạnh đại đoàn kết dân tộc, cuốn sách dẫn dắt người đọc đi đến đỉnh cao của cảm xúc: Sự thức tỉnh và khát vọng xây dựng một nước Việt Nam độc lập, phồn vinh, hạnh phúc Giữa lúc đất nước đắm chìm trong đêm trường nô lệ tối tăm, mịt mùng, các phong trào yêu nước liên tiếp thất bại. Con đường cứu nước của cụ Phan Bội Châu bị Bác đánh giá là “đưa hổ cửa trước, rước beo cửa sau”; con đường của cụ Phan Châu Trinh bị xem là “xin giặc rủ lòng thương”. Trong bối cảnh bế tắc ấy, khát vọng tự do cho đồng bào đã thôi thúc người thanh niên Nguyễn Tất Thành đưa ra một quyết định lịch sử: Sang tận phương Tây, đi đến cội nguồn của bọn thực dân để xem chúng làm thế nào, rồi trở về giúp đồng bào. Khát vọng ấy không phải là sự bồng bột của tuổi trẻ, mà là kết quả của một quá trình quan sát, suy ngẫm sâu sắc và một trí tuệ sắc bén, mẫn tiệp.
Mùa hè năm 1911, khi bạn bè đồng trang lứa đang chúi đầu vào những kỳ thi để kiếm một tấm bằng bổng lộc, thì Nguyễn Tất Thành lặng lẽ rời trường, xuôi về phương Nam. Cảnh tượng người thanh niên gầy gò với cái tên Văn Ba, xòe hai bàn tay trắng trước câu hỏi “Tiền đâu mà đi?” của người bạn, dõng dạc nói: “Tiền đây! Chúng ta sẽ làm bất cứ việc gì để sống và để đi!” mãi mãi là một biểu tượng rực rỡ của ý chí và nghị lực Việt Nam. Ngày 5/6/1911, con tàu Amiral Latouche-Tréville kéo còi rời bến cảng Nhà Rồng, mang theo khát vọng vĩ đại của một vĩ nhân. Ra đi tìm đường cứu nước, tâm nguyện lớn nhất của Người không có gì khác ngoài “Tự do cho đồng bào tôi, độc lập cho Tổ quốc tôi”, để rồi sau này, chính Người đã khẳng định khát vọng tột bậc của mình là “làm sao cho nước ta được hoàn toàn độc lập, dân ta được hoàn toàn tự do, đồng bào ai cũng có cơm ăn áo mặc, ai cũng được học hành”. Khát vọng của Bác năm xưa cũng chính là kim chỉ nam cho công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc hôm nay. Đọc đến những trang cuối cùng của phần một cuốn sách, tự sâu thẳm trái tim mình, em cảm thấy trào dâng một niềm tự hào mãnh liệt đan xen với ý thức trách nhiệm lớn lao.
Là một thí sinh tham dự cuộc thi Đại sứ Văn hóa đọc cấp Tỉnh, em không chỉ đọc “Chuyện kể từ làng Sen” bằng sự rung cảm của trái tim, mà còn bằng tư duy hành động của một công dân trẻ. Những trang sách của Chu Trọng Huyến đã lay tỉnh em, khiến em tự đặt ra câu hỏi cho chính mình: Bác Hồ đã ra đi xoay vần vận mệnh đất nước từ khi còn là một thanh niên trẻ tuổi, vậy thế hệ trẻ chúng em hôm nay đang làm gì để tiếp nối khát vọng phồn vinh của Người?
Em nhận ra rằng, để hiện thực hóa khát vọng xây dựng một nước Việt Nam hùng cường, sánh vai với các cường quốc năm châu ,điều kiện tiên quyết là phải xây dựng được một thế hệ trẻ có tri thức, có bản lĩnh và giàu lòng yêu nước. Và văn hóa đọc chính là chìa khóa vạn năng để mở ra cánh cửa đó. Bác Hồ vĩ đại của chúng ta cũng là một tấm gương sáng ngời về tinh thần tự học và say mê đọc sách. Dù làm bồi bàn, quét tuyết hay bị giam cầm trong ngục tù, Bác vẫn không ngừng đọc, không ngừng học hỏi tinh hoa văn hóa nhân loại. Học tập tấm gương của Bác qua cuốn sách này, với tư cách là một Đại sứ Văn hóa đọc tương lai, em đã và đang vạch ra cho mình những hành động cụ thể để lan tỏa ngọn lửa tri thức đến với cộng đồng.
Thứ nhất, đối với bản thân, em cam kết sẽ không ngừng rèn luyện thói quen đọc sách mỗi ngày, đa dạng hóa các thể loại từ văn học, lịch sử, khoa học đến các kỹ năng mềm. Em hiểu rằng, lòng yêu nước trong thời nó thể hiện bằng kết quả học tập tốt, bằng sự am hiểu cội nguồn văn hóa lịch sử dân tộc để không bị hòa tan trong thời đại toàn cầu hóa.
Thứ hai, đối với cộng đồng và nhà trường, em sẽ lan tỏa giá trị của cuốn sách “Chuyện kể từ làng Sen” nói riêng và các tác phẩm lịch sử nói chung tới các bạn học sinh. Em dự định sẽ đề xuất với Đoàn trường thành lập câu lạc bộ “Trang sách xanh”, nơi chúng em sẽ tổ chức các buổi tọa đàm, review sách định kỳ, diễn kịch sân khấu hóa các tác phẩm văn học, lịch sử để môn Lịch sử và Ngữ Văn không còn khô khan. Em sẽ khuyến khích các bạn tận dụng mạng xã hội (Facebook, Tiktok) những nền tảng vốn có tính lan truyền cao để làm các video ngắn giới thiệu sách hay, tạo thành một làn sóng “Sống ảo cùng tri thức”, góp phần đẩy lùi những văn hóa phẩm độc hại trên không gian mạng.
Thứ ba, em mong muốn tổ chức các chiến dịch quyên góp sách “Tủ sách chắp cánh ước mơ”, gửi tặng những cuốn sách về Bác, về gương sáng vĩ nhân đến với các bạn học sinh ở vùng sâu, vùng xa trong tỉnh. Em tin rằng, khi những mầm non của đất nước đều được tưới tắm bằng tri thức và tình yêu thương, tinh thần đại đoàn kết dân tộc sẽ ngày càng bền chặt, tạo thành một động lực to lớn thúc đẩy xã hội phát triển.
“Đi dọc đất nước hôm nay / Nơi đâu cũng thấy bóng hình của Bác”. Khép lại cuốn “Chuyện kể từ làng Sen”, âm vang từ những trang viết đẫm tình của tác giả Chu Trọng Huyến dường như vẫn còn ngân nga mãi trong tâm trí em. Tác phẩm không đơn thuần là những mảnh ghép ký ức về quá khứ, mà nó là một ngọn lửa truyền đời, thắp sáng lên tình yêu Tổ quốc, gắn kết muôn vạn trái tim Việt Nam thành một khối đại đoàn kết không thể bẻ gãy. Hơn thế nữa, cuốn sách là lời nhắc nhở thiêng liêng về khát vọng xây dựng một đất nước phồn vinh, thịnh vượng – một hành trình vĩ đại mà Chủ tịch Hồ Chí Minh đã khai mở, và thế hệ trẻ chúng em hôm nay phải có trách nhiệm tiếp nối, vươn cao.
Mang theo niềm tự hào và tình yêu mãnh liệt từ những trang sách tuổi thơ của Bác, em vững tin bước vào tương lai. Lời hứa của một người thanh niên yêu nước không nằm trên chót lưỡi đầu môi, mà sẽ được viết tiếp bằng những đêm miệt mài bên trang sách, bằng những dự án cộng đồng thiết thực, và bằng khát khao cống hiến mãnh liệt. Bởi em hiểu rằng: “Thanh xuân của chúng ta là những trang sách đẹp nhất, và chúng ta phải tự tay viết nên câu chuyện phồn vinh cho dân tộc mình.”
Câu 2: Em hãy nêu kế hoạch hành động nhằm phát triển văn hóa đọc đã triển khai hiệu quả hoặc đang triển khai, cho bản thân và cộng đồng, đặc biệt đối với các bạn là trẻ em ở vùng sâu, vùng xa, trẻ em dân tộc thiểu số, trẻ em khuyết tật ? (Nêu được mục tiêu, đối tượng hưởng lợi, nội dung công việc thực hiện, kết quả đã đạt được hoặc dự kiến kết quả đạt được; khuyến khích kế hoạch đã được áp dụng trong thực tiễn và có minh chứng).
Ai đó đã từng nói rằng: “Đọc sách có thể không giàu, nhưng không đọc chắc chắn bạn sẽ nghèo”. Bạn có thể giàu có về vật chất nhưng về trí tuệ và đời sống tinh thần sẽ không thể đầy đủ và rộng mở nếu như bạn không đọc sách. Sinh thời Thủ tướng Phạm Văn Đồng cũng đã từng nhấn mạnh một chân lý không thể phủ nhận: “Không có gì thay thế được văn hóa đọc”. Rõ ràng, sách đóng vai trò rất quan trọng đối với cuộc sống của mỗi con người. Nó là chiếc chìa khóa vạn năng mở cửa lâu đài trí tuệ, là người thầy siêu việt thắp sáng trong ta nguồn tri thức vô biên. Sách còn mở ra cho ta thế giới mới, mang ta đến những chân trời mới lạ. Sách bồi đắp cho mảnh đất tâm hồn ta thêm màu mỡ, phong phú để rồi từ đó, những hạt giống tâm hồn đẹp nhất sẽ đơm hoa kết trái trong gió lộng và nắng mai.
Thế nhưng, có một sự thực đáng buồn rằng trong thời đại công nghệ thông tin bùng nổ hiện nay, văn hóa nghe, nhìn dường như đang lấn át văn hóa đọc. Nhiều người ngày nay càng xa dần với thói quen đọc sách. Theo thống kê của Bộ Giáo dục và Đào tạo, trung bình một người dân Việt Nam chỉ đọc 4 cuốn sách một năm, trong đó có tới 2,8 cuốn là sách giáo khoa và chỉ có 1,2 cuốn là các loại sách khác. Thậm chí, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đưa ra con số trung bình mỗi năm mỗi người Việt Nam chỉ đọc 0,8 cuốn sách và số sách phân bổ tại các thư viện bình quân là 0,35 bản/ người. Mọi người ở mọi lứa tuổi đều mải miết với những trang mạng xã hội như tiktok, youtube mà quên ăn, quên ngủ chờ đợi để theo dõi những clip giật gân thông qua màn hình điện thoại. Nhiều bạn học sinh đi học lại cứ cầm điện thoại lăm lăm, lướt hết trang này đến trang khác nhưng lại không để ý trên bảng cô giáo ghi tiêu đề bài học gì. Các bạn quan niệm rằng trong điện thoại có rồi, đủ rồi thì cần gì phải đọc sách nữa?. Nếu không đọc sách thì việc học tập cũng trở nên khó khăn, tri thức hạn chế, hiểu biết hạn hẹp. Không đọc sách sẽ làm cho tâm hồn ta khô héo, thiếu cảm xúc và thiếu đi những rung động chân thành.
Là một Gen Z – người được sinh ra trong thời đại công nghệ số phát triển như vũ bão và may mắn được thừa hưởng những tiến bộ của khoa học hiện đại, em ý thức rất rõ về tầm quan trọng của việc đọc sách và ý thức phát triển văn hóa đọc cho bản thân và cộng đồng trong giai đoạn hiện nay. Đặc biệt, em luôn đau đáu nghĩ về những mảnh đời kém may mắn hơn: những em nhỏ ở vùng sâu, vùng xa thiếu thốn đủ bề, những em học sinh dân tộc thiểu số gặp rào cản ngôn ngữ, hay những người bạn khuyết tật chữ in (khiếm thị, mắc chứng khó đọc) bị bóng tối tước đi cơ hội nhìn ngắm những con chữ. Chính vì lẽ đó, em quyết định xây dựng và triển khai dự án mang tên “Cánh én chở mùa xuân” với mong muốn trở thành một đại sứ mang ánh sáng tri thức đến những nơi cần nó nhất.
I. MỤC TIÊU CỦA KẾ HOẠCH
Mục đích phát triển văn hóa đọc của em là hướng tới việc phát triển thói quen đọc sách và nâng cao kỹ năng, phương pháp đọc sách cho bản thân và cho từng cá nhân trong cộng đồng. Nhưng yếu tố quan trọng và quyết định đi đến đích cuối cùng chính là vận dụng các kiến thức từ sách vào thực tiễn đời sống. Từ đó sẽ giúp nâng cao chất lượng đời sống, văn hóa của con người ; giúp nâng cao dân trí, tạo tiền đề để mở mang trí tuệ, mang đến cho con người nhiều cơ hội để phát triển và hướng tới thành công.
1. Mục tiêu ngắn hạn (1-2 năm đầu triển khai):
Đối với bản thân: Xây dựng được thói quen đọc sách kỷ luật, sở hữu một thư viện cá nhân với nhiều đầu sách quý. Làm chủ các kỹ năng đọc hiểu sâu, tăng tốc độ đọc và khả năng ghi nhớ qua các phương pháp khoa học.
Đối với cộng đồng: Thành lập và duy trì hoạt động ổn định của câu lạc bộ sách “Tủ sách cho em”. Số hóa ít nhất 100 đầu sách giáo khoa và truyện thiếu nhi sang định dạng sách nói (audiobook) dành cho người khiếm thị. Tạo ra 50 bộ học liệu trực quan (infographic, sách tranh) hỗ trợ các em dân tộc thiểu số.
Xây dựng cơ sở vật chất: Quyên góp và thiết lập ít nhất 5 “Tủ sách di động” hoặc “Góc thư viện xanh” tại các điểm trường khó khăn.
2. Mục tiêu dài hạn (Tầm nhìn 5 năm):
Lan tỏa tinh thần yêu sách đến mọi tầng lớp nhân dân. Xóa bỏ hoàn toàn định kiến “đọc sách là nhàm chán” trong một bộ phận giới trẻ.
Tạo ra một hệ sinh thái học tập và đọc sách bình đẳng, nơi mà rào cản về địa lý (vùng sâu vùng xa), thể chất (khuyết tật chữ in) hay ngôn ngữ (dân tộc thiểu số) không còn là chướng ngại vật ngăn cản trẻ em tiếp cận tri thức nhân loại.
II. ĐỐI TƯỢNG HƯỞNG LỢI VÀ PHẠM VI TÁC ĐỘNG
Đối tượng hưởng lợi của hoạt động hướng tới những hội viên yêu sách nói riêng và cộng đồng nói chung. Tuy nhiên, dự án sẽ phân tầng đối tượng để có những phương pháp tiếp cận chuyên biệt và hiệu quả nhất:
1. Bản thân người thực hiện (Chính em):
Em tin rằng, trước khi muốn thắp sáng người khác, bản thân mình phải là một ngọn đuốc cháy sáng. Kế hoạch này sẽ giúp em tự bồi dưỡng tâm hồn, trau dồi tri thức, rèn luyện kỹ năng lãnh đạo, kỹ năng làm việc nhóm, kỹ năng tổ chức dự án xã hội và sự thấu cảm sâu sắc với đồng loại.
2. Cộng đồng học sinh, sinh viên tại địa phương: Đây là nhóm đối tượng có điều kiện tiếp cận sách nhưng lại đang bị phân tâm bởi các phương tiện giải trí điện tử. Kế hoạch nhằm kéo họ ra khỏi không gian ảo, trở về với văn hóa đọc đích thực, biết đọc để giải trí, đọc để nâng cao kiến thức, đọc để nghiên cứu.
3. Đối tượng đặc biệt yếu thế (Trọng tâm của dự án):
Trẻ em ở vùng sâu, vùng xa: Những nơi mà cái ăn cái mặc còn là một nỗi lo, thì một cuốn sách mới tinh, thơm mùi giấy là một thứ vô cùng xa xỉ. Các em có khao khát học hỏi nhưng lại thiếu nguồn cung cấp sách và không có không gian đọc phù hợp.
Trẻ em dân tộc thiểu số: Ngôn ngữ mẹ đẻ của các em không phải là tiếng Việt phổ thông. Việc đọc những cuốn sách toàn chữ quốc ngữ dày đặc khiến các em dễ nản lòng, giảm sút hứng thú học tập và khó nắm bắt trọn vẹn thông điệp của tác phẩm.
Trẻ em khuyết tật chữ in: Bao gồm các em bị khiếm thị, nhược thị. Với các em, những trang sách in truyền thống là những cánh cửa đóng kín. Các em cần những định dạng tiếp cận khác biệt để cảm nhận tri thức.
III. NỘI DUNG CÔNG VIỆC THỰC HIỆN VÀ BIỆN PHÁP CỤ THỂ
Để biến mục tiêu thành hiện thực, em vạch ra những kế hoạch cụ thể:
1. KẾ HOẠCH ĐỐI VỚI BẢN THÂN: TỰ RÈN LUYỆN VÀ LAN TỎA
“Nếu em có quyền thế, em sẽ đem sách mà gieo rắc khắp mặt địa cầu như người ta gieo lúa trong luống cày vậy” (Mann Horace). Nhưng trước hết để làm được những điều đó, em cần tự xây dựng cho bản thân một kế hoạch đọc sách thật chi tiết và cụ thể.
a. Xây dựng thói quen và kỷ luật đọc sách: Em sẽ duy trì thói quen đọc sách hằng ngày, dành ít nhất mỗi ngày 30 phút đến một giờ để đọc sách. Em không gượng ép bản thân phải đọc vì thành tích hay đọc lấy số lượng. Em sẽ thiết lập một danh sách những mục sách cần đọc theo thứ tự ưu tiên , chuẩn bị giấy nhớ, bút highlight để đánh dấu và ghi chú lại những câu từ hay. Em cũng có cho mình một quyển sổ nhỏ để ghi lại nhật kí đọc sách, ghi lại cảm nhận của bản thân.
b. Tối ưu hóa phương pháp đọc bằng Kỹ năng SQ3R: Đọc sách không chỉ là đưa mắt qua những dòng chữ, mà là một quá trình tư duy. Em áp dụng triệt để kỹ năng đọc SQ3R của Francis Robinson. SQ3R là một phương pháp để đọc và hiểu toàn diện, bao gồm 5 bước:
+ Survey (Khảo sát): Dành 5-10 phút đọc lướt, xem lời giới thiệu, mục lục, tiêu đề phụ và tóm tắt chương để nắm ý chính.
+ Question (Đặt câu hỏi): Chuyển các tiêu đề thành câu hỏi. Ví dụ, nếu tiêu đề là “Quan hệ đối tác hữu hạn”, hãy chuyển nó thành: “Quan hệ đối tác hữu hạn là gì?”. Điều này tạo mục đích rõ ràng cho việc đọc.
+ Read (Đọc): Đọc để tìm câu trả lời, tìm các từ chuyển tiếp và diễn giải các ý chính theo cách nghĩ, ngôn từ của bản thân. Chỉ đánh dấu những điểm quan trọng nhất.
+ Recite (Nhớ lại): Đóng sách lại và cố gắng tự trả lời các câu hỏi đã đặt ra. Dành thời gian và đọc thuộc lòng hoặc nhớ lại bất cứ điều gì có thể.
+ Review (Xem lại): Việc phải tiến hành ôn tập lại tổng thể trong vòng 24 giờ rất quan trọng, giúp hiểu và ghi nhớ tối đa. Bạn có thể quên 80% những gì đã học nếu không ôn lại trong ngày hôm sau.
c. Ứng dụng Sơ đồ tư duy: Bên cạnh SQ3R, vẽ sơ đồ tư duy cũng là cách ghi chú vô cùng hiệu quả. Thay vì phải đọc những con chữ quá nhàm chán, em thay chúng bằng những hình ảnh, màu sắc, hình vẽ minh họa sặc sỡ và hấp dẫn. Sự kết hợp này giúp não bộ mã hóa thông tin tốt hơn, phục vụ đắc lực cho việc hệ thống hóa kiến thức văn học, lịch sử hay khoa học.
2. KẾ HOẠCH HÀNH ĐỘNG DÀNH CHO TRẺ EM KHUYẾT TẬT CHỮ IN (KHIẾM THỊ, KHÓ ĐỌC)
Với đối tượng này, bóng tối hoặc những khiếm khuyết về thần kinh đã che lấp đi hình hài của những con chữ. Kế hoạch của em mang tên Dự án “Thanh âm Cổ tích”.
Xây dựng Thư viện Sách nói (Audiobooks): Em sẽ cùng câu lạc bộ sách của mình tổ chức các chiến dịch thu âm sách. Chúng em sẽ phân công những bạn có giọng đọc truyền cảm, phát âm chuẩn để đọc và ghi âm lại các tác phẩm văn học, sách giáo khoa, truyện cổ tích.
Ứng dụng Trí tuệ nhân tạo (AI): Để tăng tốc độ số hóa, em sẽ tận dụng các công cụ AI chuyển đổi văn bản thành giọng nói tiên tiến, có khả năng điều chỉnh cảm xúc, ngắt nghỉ tự nhiên để biến hàng ngàn trang sách in thành các tệp âm thanh (MP3, Podcast).
Triển khai thực tế: Các tệp âm thanh này sẽ được lưu trữ trên một nền tảng đám mây miễn phí. Chúng em sẽ gửi các thiết bị nghe nhạc đơn giản (như máy nghe nhạc MP3 nhỏ) gửi đến Hội người mù và các trường chuyên biệt, giúp các em dễ dàng quét và lắng nghe thế giới qua đôi tai.
3. KẾ HOẠCH HÀNH ĐỘNG DÀNH CHO TRẺ EM DÂN TỘC THIỂU SỐ
Rào cản lớn nhất của các em là ngôn ngữ và sự trừu tượng của văn bản. Em triển khai Dự án “Trang sách sắc màu” với phương châm: Trực quan hóa tri thức.
Biên dịch văn bản thành Infographic và Sách tranh: Ứng dụng công nghệ như Canva AI, Gemini hoặc các phần mềm thiết kế đồ họa, em sẽ kêu gọi đội ngũ tình nguyện viên thiết kế (những người có tài năng hội họa trong câu lạc bộ ) tóm tắt lại các tác phẩm văn học lớn hoặc các câu chuyện giáo dục kỹ năng sống thành các bản Infographic sinh động, sơ đồ tư duy rực rỡ, hoặc vẽ thành truyện tranh ngắn.
Đơn giản hóa ngôn từ: Việc biến những trang chữ đặc kín thành hình ảnh sinh động cùng câu thoại ngắn gọn sẽ giúp các em dễ dàng tiếp thu, ghi nhớ câu chuyện. Sự tương tác bằng thị giác mạnh mẽ sẽ phá vỡ bức tường rào cản tiếng Việt phổ thông, kích thích sự tò mò và yêu thích việc đọc sách.
4. KẾ HOẠCH HÀNH ĐỘNG DÀNH CHO TRẺ EM VÙNG SÂU, VÙNG XA
Tại đây, vấn đề không chỉ là thiếu sách, mà là thiếu một môi trường sinh hoạt văn hóa năng động. Kế hoạch “Trạm đọc di động và Trò chơi hóa” sẽ giải quyết điều này.
Xây dựng và phát triển fanpage “Câu lạc bộ sách: Tủ sách cho em”. Chúng em sẽ tích cực tham gia các hội sách online, trao đổi sách cũ, đăng bài kêu gọi quyên góp sách giáo khoa, truyện thiếu nhi để gửi tặng các thư viện trường học, xã ở vùng sâu. Tích cực tuyên truyền vận động sự hỗ trợ của các tổ chức từ thiện, luân chuyển các đầu sách từ thành phố đến vùng sâu vùng xa.
Tổ chức ngoại khóa theo mô hình “Kỹ thuật Trạm”: Khi mang sách đến vùng sâu, chúng em không chỉ trao tặng rồi về. Chúng em sẽ tổ chức các buổi đọc sách ngoại khóa bằng việc chia không gian sân trường thành các Trạm (Ví dụ: Trạm Khám phá – đọc sách tự do; Trạm Họa sĩ nhí – vẽ lại nhân vật; Trạm Kể chuyện – đóng vai nhân vật). Học sinh sẽ luân chuyển qua các trạm, giúp việc đọc không bị nhàm chán.
Trò chơi hóa việc đọc sách: Để tạo sự bùng nổ, chúng em đưa các trò chơi tương tác vào việc đọc. Chẳng hạn như trò chơi “Phiên tòa ngôn từ” – nơi học sinh chia phe biện hộ hoặc buộc tội một nhân vật phản diện/chính diện trong sách dựa trên lý lẽ các em đọc được; hay trò “Thông dịch viên nhí” – yêu cầu các em diễn đạt lại câu chuyện bằng ngôn ngữ cơ thể hoặc một bức tranh. Những hoạt động này giúp học sinh vùng sâu rèn luyện sự tự tin, kỹ năng phản biện và thấy được sự màu nhiệm của sách.
IV. ĐỀ XUẤT PHỐI HỢP VỚI GIA ĐÌNH, NHÀ TRƯỜNG VÀ XÃ HỘI
Một cánh én nhỏ chẳng làm nên mùa xuân. Để dự án thực sự bền vững, cần có sự chung tay của toàn xã hội, tạo nên thế “kiềng ba chân” vững chắc: Gia đình – Nhà trường – Xã hội.
1. Đối với Gia đình – Cội nguồn sinh dưỡng: Gia đình là cái nôi đã nuôi dạy con cái trưởng thành. Trẻ em được nuôi dưỡng thành những người đọc sách từ trong lòng của bố mẹ.
Cha mẹ cần làm gương, hãy khuyến khích và hình thành thói quen đọc sách cho con ngay từ khi còn bé, chọn những cuốn sách phù hợp với lứa tuổi, các phụ huynh cũng nên đồng hành, đọc sách với các con.
Xây dựng và vận hành tủ sách gia đình. Dành nhiều thời gian trao đổi, hướng dẫn con ứng dụng sách vào cuộc sống. Thay vì cuối tuần chơi game, cả nhà có thể quây quần bên nhau để cùng đọc sách.
Tuyệt đối tránh việc biến việc đọc thành gánh nặng: không yêu cầu con phải chuyên tâm hết sức một cách căng thẳng, không ép học thuộc lòng từ ngữ, không can thiệp thô bạo vào sở thích đọc sách của con.
2. Đối với Nhà trường – Nơi ươm mầm tri thức: Nếu gia đình là cái nôi thì nhà trường là nơi phát triển nguồn văn hóa đọc cơ bản và hiệu quả nhất. Sách mang văn minh đến cho nhân loại.
Tổ chức các phong trào đa dạng: Nhà trường nên phát động những phong trào về ngày hội đọc sách. Tổ chức các cuộc thi làm báo tường, sáng tác các bài thơ, bài hát về sách, sân khấu hóa các tác phẩm văn học.
Cơ sở vật chất: Tận dụng khu ghế đá xây dựng thư viện xanh hoặc tủ sách di động thân thiện. Xây dựng tủ sách nhỏ ở mỗi lớp học.
Thay đổi tư duy quản lý: Thầy cô cần dạy cho học sinh các chiến thuật đọc sách hiệu quả thay vì chỉ cung cấp kiến thức khô khan. Trường học cần bớt tình trạng dạy thêm, học thêm, tăng cường giáo dục trải nghiệm sáng tạo trong đó có đọc sách để “trường học thân thiện, trường học hạnh phúc” không chỉ là khẩu hiệu.
3. Đối với Xã hội – Môi trường lan tỏa: Không có xã hội nào có thể tồn tại nếu thiếu đi việc đọc.
Nâng cao hiểu biết, nhận thức của mỗi người về vai trò, lợi ích của sách. Khuyến khích mọi người, từ người già đến trẻ nhỏ, từ anh chị công nhân đến các bác nông dân, mục tiêu mỗi năm đọc một cuốn sách.
Tham gia xây dựng và phát triển tủ sách chung tại khu làng, xã (tủ sách nhà văn hóa).
Bộ Giáo dục và Đào tạo kết hợp với Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch cần mở rộng đầu tư hệ thống thư viện trên toàn quốc. Tích cực giới thiệu và phát triển kho sách nói (audiobook) và sách điện tử (ebook) như sachnoiviet.com, waka.vn… giúp tiết kiệm thời gian cho những người không thể đến thư viện.
V. DỰ KIẾN KẾT QUẢ ĐẠT ĐƯỢC
Về bản thân: Xây dựng được thói quen tự học trọn đời. Tạo ra hàng chục bản tóm tắt sách giá trị bằng phương pháp sơ đồ tư duy và SQ3R. Mở rộng hiểu biết, hoàn thiện nhân cách, sống nhân ái, biết vươn tới cái đẹp.
Về cộng đồng yếu thế:
Hàng ngàn giờ sách nói và podcast chất lượng sẽ được chuyển đến tay các em khiếm thị, thắp sáng trí tuệ các em bằng âm thanh.
Sự ra đời của các cuốn sách tranh, Infographic sẽ xóa nhòa rào cản ngôn ngữ, giúp hàng trăm em nhỏ dân tộc thiểu số tiếp cận các tác phẩm kinh điển một cách đầy hào hứng.
Các thư viện trường học, nhà văn hóa tại vùng sâu, vùng xa sẽ được lấp đầy bằng những cuốn sách quyên góp, trở thành điểm đến văn hóa sôi động nhờ các kỹ thuật ngoại khóa và trò chơi hóa.
Về tác động xã hội: Kéo giảm tỷ lệ “nghiện” mạng xã hội, điện thoại thông minh ở thanh thiếu niên. Giúp khắc phục tình trạng viết sai chính tả, diễn đạt vụng về, thô thiển do hạn chế năng lực đọc. Kéo gần khoảng cách giáo dục giữa các vùng miền.
LỜI KẾT
Khép lại bài dự thi Đại sứ Văn hóa đọc với hai chặng hành trình từ trang sách đến đời thực là không thể tách rời. Nếu tác phẩm “Chuyện kể từ làng Sen” là ngọn hải đăng soi sáng tâm hồn, bồi đắp trong em tình yêu quê hương đất nước và niềm tự hào mãnh liệt về khối đại đoàn kết dân tộc, thì kế hoạch phát triển văn hóa đọc chính là cách em vươn mình biến những rung cảm ấy thành hành động thiết thực. Em nhận thức sâu sắc rằng, khát vọng xây dựng một nước Việt Nam phồn vinh, hạnh phúc như tâm nguyện của Chủ tịch Hồ Chí Minh sẽ không thể trọn vẹn nếu vẫn còn đó những “vùng trũng” về tri thức nơi bản làng xa xôi hay những thiệt thòi của các bạn nhỏ khuyết tật. Việc mang từng cuốn sách đến với trẻ em vùng sâu, vùng xa, trẻ em dân tộc thiểu số và những số phận kém may mắn không chỉ đơn thuần là trao đi một công cụ học tập, mà vĩ đại hơn, đó là hành động thắp sáng ngọn lửa nhân ái, nối dài vòng tay yêu thương để thắt chặt thêm tinh thần đại đoàn kết toàn dân. Mỗi một trang sách được mở ra ở một điểm trường mây mù che phủ hay trong một lớp học dành cho trẻ em khiếm khuyết chính là một nhịp cầu xóa nhòa mọi ranh giới, gieo mầm bình đẳng và thắp lên hy vọng về một tương lai tươi sáng. Cuộc thi năm nay có thể sẽ đến lúc khép lại, nhưng sứ mệnh của một Đại sứ mang trong mình ngọn lửa tri thức sẽ là một hành trình bền bỉ, không có điểm dừng. Mang theo trái tim nhiệt thành của tuổi trẻ, em nguyện sẽ mãi là một “cánh én nhỏ” kiên trì mang mùa xuân văn hóa đọc gieo rắc khắp mọi nẻo đường non sông, để lớp lớp thế hệ trẻ Việt Nam đều được tắm mình trong ánh sáng của trí tuệ, từ đó cùng nhau chung sức, đồng lòng kiến tạo nên một Tổ quốc rạng rỡ, hùng cường và hạnh phúc bền lâu.
